Słownik rozwodowy
26 pojęć, które padają w pismach sądowych i w kancelariach, wyjaśnionych po ludzku. Przy każdym przepis, na którym się opiera.
Ostatnia zmiana: 3 sierpnia 2026
W skrócie
Pisma sądowe są pisane językiem, którego nikt nie używa w rozmowie. To nie znaczy, że nie da się ich zrozumieć: prawie zawsze chodzi o rzecz prostą, tylko nazwaną nietypowo.
Każde hasło ma to samo: definicję, zdanie o tym, dlaczego to ma znaczenie w praktyce, i najczęstsze nieporozumienie wokół niego.
Rozwód i separacja
- Zupełny i trwały rozkład pożyciaJedyna przesłanka rozwodu. Zupełny znaczy, że zerwały się wszystkie trzy więzi między małżonkami: uczuciowa, fizyczna i gospodarcza. Trwały znaczy, że nie widać powrotu do wspólnego życia. Obie cechy muszą wystąpić naraz, żeby sąd mógł orzec rozwód.
- Wina w rozkładzie pożyciaUstalenie, czy i który z małżonków doprowadził do rozkładu pożycia. Sąd robi to z zasady zawsze, chyba że oboje zgodnie poproszą, żeby o winie nie orzekał. Wtedy skutek jest taki, jakby nikt nie zawinił.
- SeparacjaSądowe orzeczenie stwierdzające rozkład pożycia, który nie musi być trwały. Skutki są w większości takie same jak przy rozwodzie, łącznie z powstaniem rozdzielności majątkowej. Zasadnicza różnica: po separacji nie można zawrzeć nowego małżeństwa.
- Powrót do nazwiska sprzed małżeństwaOświadczenie składane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed konsulem, którym osoba rozwiedziona wraca do nazwiska noszonego przed ślubem. Na jego złożenie jest rok od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.
Dzieci
- Władza rodzicielskaPrawo i obowiązek decydowania o istotnych sprawach dziecka: leczeniu, szkole, wyjazdach, dokumentach, zarządzie jego majątkiem. Przysługuje z zasady obojgu rodzicom. Sąd może ją jednemu z nich ograniczyć do określonych obowiązków i uprawnień.
- Kontakty z dzieckiemPrzebywanie z dzieckiem, czyli odwiedziny, spotkania i zabieranie go poza miejsce stałego pobytu, a także rozmowy, korespondencja i kontakt przez telefon lub internet. Kodeks nazywa to prawem i obowiązkiem zarówno rodzica, jak i dziecka.
- Porozumienie rodzicielskiePisemne ustalenie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd je uwzględnia, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Nie wymaga formy notarialnej.
Pieniądze
- Alimenty na dzieckoŚwiadczenie na utrzymanie i wychowanie dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Jego wysokość zależy od dwóch rzeczy naraz: usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica zobowiązanego.
- Usprawiedliwione potrzebyRealny koszt utrzymania i wychowania dziecka: wyżywienie, odzież, higiena, leczenie, część kosztów mieszkania przypadająca na dziecko, wyprawka i wydatki szkolne, zajęcia dodatkowe, wakacje. Nie chodzi o minimum przetrwania, tylko o potrzeby odpowiadające wiekowi i sytuacji rodziny.
- Możliwości zarobkowe i majątkoweNie kwota z zaświadczenia o dochodach, tylko to, ile osoba jest w stanie zarabiać przy swoich kwalifikacjach, doświadczeniu i stanie zdrowia. Druga połowa wyliczenia alimentów, obok usprawiedliwionych potrzeb dziecka.
- Alimenty między byłymi małżonkamiŚwiadczenie na rzecz byłego małżonka. Działają dwa różne progi: przy braku wyłącznej winy trzeba wykazać niedostatek, a gdy drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego, wystarczy istotne pogorszenie sytuacji materialnej po rozwodzie.
- NiedostatekSytuacja, w której osoba nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części. Nie oznacza skrajnej biedy ani braku jakiegokolwiek dochodu.
Majątek
- Majątek wspólnyWszystko, co zostało nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje lub przez jedno z małżonków. Wchodzi tu w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z majątku wspólnego i osobistego, środki na koncie funduszu emerytalnego oraz składki zewidencjonowane na subkoncie w ZUS.
- Majątek osobistyTo, co nabyte przed ślubem, spadki i darowizny (chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej), przedmioty służące wyłącznie osobistym potrzebom jednego z małżonków, odszkodowania za uszkodzenie ciała, nagrody za osobiste osiągnięcia oraz prawa autorskie i prawa własności przemysłowej.
- SurogacjaZasada, według której przedmiot kupiony za środki pochodzące z majątku osobistego pozostaje majątkiem osobistym. Zamiana składnika nie zmienia jego przynależności, o ile da się wykazać, skąd pochodziły pieniądze.
- Nakłady i wydatkiPrzesunięcia między majątkiem wspólnym a osobistym. Każdy z małżonków powinien zwrócić to, co poszło z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, i może żądać zwrotu tego, co włożył ze swojego osobistego w majątek wspólny.
- Nierówne udziały w majątku wspólnymOdstępstwo od zasady, że oboje małżonkowie mają równe udziały. Z ważnych powodów można żądać ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia, w jakim każde z nich przyczyniło się do powstania majątku.
- Rozdzielność majątkowaUstrój, w którym każdy z małżonków ma własny majątek i nie powstaje majątek wspólny. Można ją ustanowić umową w formie aktu notarialnego, także przed ślubem, albo wyrokiem sądu z ważnych powodów.
- Opłata za podział majątkuOpłata stała pobierana od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej. Wynosi 1000 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, tylko 300 zł. Podziału można też dokonać w wyroku rozwodowym, ale wyłącznie wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
Sąd i procedura
- Opłata od pozwu o rozwódOpłata stała w kwocie 600 zł, pobierana od pozwu o rozwód i od pozwu o separację. Sąd zwraca połowę po uprawomocnieniu wyroku, jeżeli rozwód zapadł na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie.
- Zwolnienie od kosztów sądowychDecyzja sądu zwalniająca osobę fizyczną z opłat w całości albo w części, jeżeli nie jest ona w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
- Właściwość sąduReguła wskazująca sąd, do którego trafia sprawa. W sprawach małżeńskich właściwy jest wyłącznie sąd okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, o ile choć jedno z nich nadal tam mieszka lub zwykle przebywa.
- Zabezpieczenie na czas trwania sprawyTymczasowe rozstrzygnięcie sądu obowiązujące do zakończenia procesu. Może objąć alimenty i zaspokojenie potrzeb rodziny, władzę rodzicielską, miejsce pobytu dziecka, kontakty oraz sposób korzystania ze wspólnego mieszkania.
- PrezentataPieczęć biura podawczego sądu potwierdzająca datę wpływu pisma, stawiana na egzemplarzu, który zostaje u osoby składającej pismo. Nie jest to termin ustawowy, tylko nazwa z praktyki sądowej, ale pada w każdej kancelarii i w każdym poradniku, więc warto wiedzieć, o co chodzi.
Bezpieczeństwo
- Przemoc domowaJednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste. Ustawa wymienia wprost także ograniczanie dostępu do środków finansowych i do możliwości podjęcia pracy oraz nękanie przez internet i telefon.
- Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżaniaŚrodek ochrony wobec osoby stosującej przemoc domową. Policjant może wydać go na miejscu, bez czekania na sąd, gdy osoba ta stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia. Sąd może dodatkowo orzec zakaz zbliżania się na wskazaną w metrach odległość i zakaz kontaktowania się.
Wszystko alfabetycznie
- Alimenty między byłymi małżonkami
- Alimenty na dziecko
- Kontakty z dzieckiem
- Majątek osobisty
- Majątek wspólny
- Możliwości zarobkowe i majątkowe
- Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania
- Nakłady i wydatki
- Niedostatek
- Nierówne udziały w majątku wspólnym
- Opłata od pozwu o rozwód
- Opłata za podział majątku
- Porozumienie rodzicielskie
- Powrót do nazwiska sprzed małżeństwa
- Prezentata
- Przemoc domowa
- Rozdzielność majątkowa
- Separacja
- Surogacja
- Usprawiedliwione potrzeby
- Wina w rozkładzie pożycia
- Władza rodzicielska
- Właściwość sądu
- Zabezpieczenie na czas trwania sprawy
- Zupełny i trwały rozkład pożycia
- Zwolnienie od kosztów sądowych
Rozumiesz pismo. Teraz uporządkuj sprawę
Aplikacja układa chronologię, trzyma dokumenty w jednym miejscu i składa z tego teczkę, którą prawnik czyta w kilka minut. Działa dla jednej osoby, także gdy druga strona nie chce współpracować.
Zacznij za darmoTo informacja ogólna o tym, jak wygląda procedura, a nie porada prawna w twojej sprawie. Przepisy bywają zmieniane, a sądy stosują je różnie. Przed złożeniem pisma sprawdź stan sprawy z osobą uprawnioną do udzielania porad prawnych.